در فاصلهٔ دو هفته در همین پاییز، دو تا از سه ارائهدهندهٔ بزرگ مدل برای مدلهایی تاریخ پایان تعیین کردند که هنوز پشت خیلی از چتباتهای سازمانی کار میکنند. Anthropic در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ به توسعهدهندگان اعلام کرد که Claude Sonnet 4.5 (claude-sonnet-4-5-20250929) در ۳۰ نوامبر ۲۰۲۶ بازنشسته میشود. OpenAI هم در ۱۴ اکتبر خبر داد که GPT-4o، GPT-4o mini، GPT-4.1 و GPT-4.1 mini در ۱۴ ژانویهٔ ۲۰۲۷ از API حذف میشوند. مدل بازنشسته جواب کمی ضعیفتر نمیدهد. صفحهٔ Anthropic صریح میگوید: «درخواستها به مدلهایی که از تاریخ بازنشستگی گذشتهاند با خطا روبهرو میشوند.»
اگر بات پشتیبانی، دستیار داخلی یا پایپلاین پردازش اسناد شما در ۲۰۲۴ یا ۲۰۲۵ ساخته شده و از آن موقع کسی سراغ تنظیم مدلش نرفته، به احتمال زیاد یکی از ردیفهای جدول زیر به شما مربوط است. همهٔ تاریخها از صفحههای رسمی deprecation خود ارائهدهندگان برداشته شده و در ۱ نوامبر ۲۰۲۶ بررسی شدهاند.
تقویم خاموشیها، نوامبر ۲۰۲۶ تا مه ۲۰۲۷
| تاریخ | ارائهدهنده | مدل یا قابلیت | جایگزین اعلامشده |
|---|---|---|---|
| ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶ (زودترین) | Google Gemini API | gemini-2.5-flash-preview-tts، gemini-2.5-pro-preview-tts، gemini-3.1-flash-tts-preview | gemini-3.8-flash-tts یا gemini-3.8-flash-lite-tts |
| ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶ (زودترین) | Google Gemini API | gemini-3.1-flash-live-preview، gemini-2.5-flash-native-audio-preview-12-2025 | gemini-3.8-live |
| ۳۰ نوامبر ۲۰۲۶ | Anthropic | claude-sonnet-4-5-20250929 | claude-sonnet-5-5 |
| ۳۰ نوامبر ۲۰۲۶ | OpenAI | prompt objectهای قابلاستفادهٔ مجدد و API v1/prompts، Agent Builder، داشبورد و API بخش Evals | نگهداشتن promptها در کد خودتان، Agents SDK یا ChatGPT Workspace Agents، مسیر مهاجرت به Promptfoo |
| ۱۱ دسامبر ۲۰۲۶ | OpenAI | gpt-5، gpt-5-mini، gpt-5-nano، gpt-5-pro، o3، o3-pro | gpt-5.6-sol، gpt-5.6-terra یا gpt-5.6-luna |
| ۶ ژانویهٔ ۲۰۲۷ | OpenAI | tts-1، tts-1-hd، gpt-4o-mini-tts | gpt-realtime-2.1-mini |
| ۱۴ ژانویهٔ ۲۰۲۷ | OpenAI | gpt-4o، gpt-4o-mini، gpt-4.1، gpt-4.1-mini و مدلهای fine-tune ساختهشده روی آنها | gpt-6-luna |
| ۲۰ ژانویهٔ ۲۰۲۷ | OpenAI | gpt-realtime، gpt-audio، gpt-4o-realtime، gpt-4o-audio و نسخههای mini آنها | gpt-realtime-2.1، gpt-realtime-2.1-mini یا gpt-audio-1.5 |
| ۲۶ فوریهٔ ۲۰۲۷ | OpenAI | whisper-1، gpt-4o-transcribe، gpt-4o-mini-transcribe، gpt-4o-transcribe-diarize، /v1/audio/translations | gpt-live-transcribe یا gpt-transcribe، و v1/realtime/translations |
| ۱ آوریل ۲۰۲۷ | OpenAI | gpt-5.1، gpt-5.4-nano، gpt-5.3-codex | gpt-6-sol یا gpt-6-luna |
| ۷ مه ۲۰۲۷ (زودترین) | Google Gemini API | gemini-3.1-flash-lite | gemini-3.5-flash-lite |
این تاریخها چقدر قطعیاند؟
بستگی دارد چه کسی آنها را نوشته باشد. Google میگوید تاریخهای جدولش «زودترین تاریخ ممکن برای بازنشستگی یک مدل» هستند و تاریخ دقیق با اطلاع قبلی اعلام میشود. پس ۱۷ نوامبر را روزی بدانید که قابلیت صوتی شما ممکن است از کار بیفتد، نه روزی که حتماً از کار میافتد. Google همچنین میگوید مدلهای Gemini 2.5 «منسوخ نشدهاند و تا اطلاع بعدی ارائه میشوند»، اما دسترسی به آنها فقط برای کاربرانی باز است که قبلاً از آنها استفاده کردهاند. یک پروژهٔ تازه نمیتواند روی این مدلها شروع شود.
تاریخهای OpenAI خاموشی قطعیاند. دستهٔ ۱ اکتبر «با شش ماه اطلاع قبلی» اعلام شد. سری GPT-4 فقط سه ماه فرصت گرفت، از ۱۴ اکتبر تا ۱۴ ژانویه.
Anthropic برای مدلهای عمومی «دستکم ۶۰ روز اطلاع قبل از بازنشستگی» را تعهد کرده و مدلهای فعال را با تاریخ «نه زودتر از» فهرست میکند. دو تا از این تاریخها رسیدهاند یا نزدیکاند: در همان صفحه جلوی claude-haiku-4-5-20251001 نوشته شده «نه زودتر از ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶» و جلوی claude-opus-4-5-20251101 «نه زودتر از ۲۴ نوامبر ۲۰۲۶». هیچکدام هنوز منسوخ اعلام نشدهاند. با حداقل ۶۰ روز، اگر اطلاعیه همین امروز برسد، هیچکدام پیش از پایان دسامبر بازنشسته نمیشوند. اگر یک مدل ارزان Haiku پشت بات پرسشهای متداول شماست، منتظر آن ایمیل باشید و از الان برایش برنامه بریزید.
خرابیهایی که به شکل خطا دیده نمیشوند
خاموشی کامل سادهترین حالت است. لاگها پر از خطا میشود و بالاخره کسی متوجه میشود. این چهار مشکل بیصداترند.
مدلهای fine-tune همراه مدل پایه میروند
OpenAI میگوید «نسخههای fine-tune این مدلها همان برنامهٔ خاموشی مدل پایه را دنبال میکنند». اگر یک GPT-4o mini را روی تیکتهای خودتان آموزش دادهاید تا لحن و نام محصولات را درست بگوید، آن مدل هم ۱۴ ژانویهٔ ۲۰۲۷ همراه بقیه تمام میشود. به دادههای آموزشی، یک دور fine-tune روی جایگزینی که انتخاب میکنید و زمان کافی برای تست نیاز دارید. اول مطمئن شوید جایگزین انتخابی اصلاً قابلیت fine-tune دارد.
نامهایی که به مدل دیگری اشاره میکنند
بعضی شناسهها کار میکنند ولی مدل پشتشان عوض میشود. جدول Google میگوید endpoint مدل gemini-3.5-flash «خاموش نمیشود و درخواستهای API را خودکار به gemini-3.6-flash میفرستد» و gemini-3.7-flash هم حالا به gemini-3.8-flash هدایت میشود. چیزی نمیشکند. اما مدلی که به مشتریان شما جواب میدهد همان مدلی نیست که تست کردهاید، و تغییر در طول پاسخ، امتناعها یا قالببندی بدون هیچ deploy از طرف شما از راه میرسد. اگر رفتار یک بات مبتنی بر Gemini اخیراً عوض شده و کسی به کد دست نزده، اول همین را بررسی کنید.
بهروزرسانی یک وابستگی که نسخهٔ API را عوض میکند
Anthropic نسخهٔ 2026-10-21 از API را منتشر کرده است. راهنمای مهاجرتش میگوید اگر از SDK استفاده میکنید، «درخواستهای شما از نسخهای از API استفاده میکنند که هنگام انتشار نسخهٔ اصلی (major) SDK شما جاری بوده است». در نسخهٔ جدید، «درخواستی که temperature، top_p یا top_k بفرستد، حتی با مقدار پیشفرض، خطای 400 میگیرد». خیلی از کدهای چتبات از روی عادت temperature را تنظیم میکنند. در نتیجه یک pull request خودکار که SDK را به نسخهٔ اصلی بعدی میبرد میتواند همهٔ فراخوانیها را از کار بیندازد، در حالی که مدل اصلاً عوض نشده است.
اثر دومی هم هست. روی مدلهایی که هنوز مقادیر دیگر را میپذیرند، مثل Claude Sonnet 4.6، مقدار پایین temperature که پاسخها را یکدست نگه میداشت دیگر اعمال نمیشود و راهنما میگوید «هیچ تنظیم دیگری جای آن را نمیگیرد.» فعلاً میتوانید این درخواستها را روی نسخهٔ 2023-06-01 نگه دارید. این را آگاهانه تصمیم بگیرید، نه اینکه از کاربرانتان بشنوید.
مارکتپلیسهای ابری تقویم خودشان را دارند
تاریخهای Anthropic برای پلتفرمهای خود Anthropic است. Amazon Bedrock و Claude روی Google Cloud با مدیریت Google «برنامهٔ بازنشستگی خودشان را تعیین میکنند»، پس یک مدل ممکن است آنجا وضعیت و تاریخ متفاوتی داشته باشد. اگر شرکت شما Claude را از طریق حساب AWS میخرد، جدول مدلهای Bedrock را بخوانید. صفحهٔ Anthropic بهتنهایی تاریخ شما را نمیگوید.
باتهای صوتی بیش از یک بار ضربه میخورند
چت متنی با یکی دو تاریخ روبهروست. یک دستیار صوتی روی OpenAI ممکن است با سه تاریخ روبهرو شود: مدلهای تبدیل متن به گفتار در ۶ ژانویهٔ ۲۰۲۷ تمام میشوند، مدلهای قدیمی realtime و audio در ۲۰ ژانویهٔ ۲۰۲۷، و whisper-1 و مدلهای رونویسی 4o در ۲۶ فوریهٔ ۲۰۲۷. در Gemini، مدلهای preview بخش TTS و live تاریخ زودترین خاموشی ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶ را دارند. جایگزینی که OpenAI برای TTS معرفی کرده یک مدل realtime است، پس این تغییر رابط است، نه عوضکردن یک نام در یک خط. تیمهایی که خلاصهٔ تماس میسازند یا منوی صوتی عربی دارند باید از همین بخش شروع کنند، چون مدل صوتی جدید ممکن است صدای متفاوتی هم داشته باشد و تماسگیرنده این را زودتر از تغییر در جملهبندی میفهمد.
چکلیست: چه چیزی را تا کی تغییر دهید
- همین هفته همهٔ شناسههای مدلی را که فراخوانی میکنید، به تفکیک کلید API، فهرست کنید. در Console شرکت Anthropic، صفحهٔ Usage دکمهٔ Export دارد که یک CSV «به تفکیک کلید API و مدل» میدهد. بعد کد، فایلهای پیکربندی، workflowهای low-code و اسکریپتهای زمانبندیشده را جستوجو کنید. از هر فروشندهٔ SaaS که به قابلیت AI او متکی هستید بپرسید از کدام مدل استفاده میکند و کی مهاجرت میکند.
- شناسهٔ مدل را به پیکربندی منتقل کنید. برای هر کاربرد یک تنظیم، با نام snapshot تاریخدار. عوضکردن مدل باید تغییری در پیکربندی باشد که در چند دقیقه برگشتپذیر است، نه انتشار نسخهٔ جدید کد.
- پیش از تعویض، یک مجموعهٔ تست بسازید. پرسشهای واقعی را از لاگها بردارید، به همهٔ زبانهایی که بات پشتیبانی میکند، همراه با پاسخهایی که قبول دارید. پرسشهایی را هم بگذارید که بات باید از جوابدادن به آنها امتناع کند. مقالهٔ ما دربارهٔ دستیارهایی که یا منبع میآورند یا جواب نمیدهند توضیح میدهد چرا امتناعها باید در این مجموعه باشند.
- جایگزین را کنار مدل قدیمی اجرا کنید. درستی، امتناعها، طول پاسخ، تأخیر و هزینهٔ هر گفتوگو را مقایسه کنید. قیمت جایگزین را از صفحهٔ قیمتگذاری ارائهدهنده ببینید و فرض نکنید با قبلی برابر است.
temperature،top_pوtop_kرا از درخواستهای Claude حذف کنید، یا نسخهٔ SDK را ثابت نگه دارید تا وقتی نسخهٔ2026-10-21از API را تست کرده باشید.- پیش از ۳۰ نوامبر: از Claude Sonnet 4.5 مهاجرت کنید و هر promptی را که به شکل prompt object در OpenAI ذخیره شده به کد خودتان منتقل کنید.
- پیش از ۱۱ دسامبر:
gpt-5،gpt-5-mini،gpt-5-nano،o3و نسخههای pro آنها را جایگزین کنید. - پیش از ۶ ژانویه: fine-tune دوباره و مهاجرت بخش صوتی را شروع کنید، چون مدلهای GPT-4o، TTS، realtime و رونویسی همه بین ۶ ژانویه و ۲۶ فوریه تمام میشوند.
- برای این تقویم یک مسئول مشخص کنید. Anthropic میگوید مشتریان متأثر «همیشه از طریق ایمیل مطلع میشوند». اگر ایمیل ثبتشده روی حساب متعلق به کارمندی است که رفته یا صندوق مالیای که کسی نمیخواند، آن اطلاعیه به دست هیچکس نمیرسد.
نظر ما
شناسهٔ مدل حالا یک وابستگی با تاریخ انقضاست، مثل گواهی TLS یا نسخهٔ پایگاه داده. تیمهایی که با این موضوع آرام کنار میآیند همانهایی هستند که مجموعهٔ تست و سوئیچ پیکربندی را از قبل دارند و اطلاعیهٔ بازنشستگی برایشان کار یک روز است. تیمهایی که اینها را ندارند همان اطلاعیه را میگیرند و هفتهها سر اینکه مدل جدید «بدتر» است یا نه بحث میکنند. اگر بین مدل میزبانیشده و اجرای مدل داخل شبکهٔ خودتان مردد هستید، مقایسهٔ ما دربارهٔ استقرار on-premise و ابری برای دستیار هوش مصنوعی این انتخاب را بررسی میکند، از جمله اینکه برنامهٔ ارتقا دست چه کسی است. بعد از هر تعویض هم بسنجید که بات هنوز درخواستها را واقعاً حل میکند، نه فقط اینکه جواب میدهد. این تفاوت را در مطلب انحراف تیکت در برابر حل واقعی توضیح دادهایم.
پرسشهای متداول
اگر چتبات ما هنوز یک مدل بازنشسته را فراخوانی کند چه میشود؟
درخواست با خطا روبهرو میشود. صفحهٔ deprecation شرکت Anthropic میگوید درخواست به مدلهایی که از تاریخ بازنشستگی گذشتهاند شکست میخورد و OpenAI تاریخهایش را حذف از API توصیف میکند. بات یا خطا برمیگرداند یا هر پیام جایگزینی که در کد شما تعریف شده، پس مشتری یک دستیار خراب میبیند، نه یک دستیار ضعیفتر.
Claude Sonnet 4.5 کی بازنشسته میشود و چه چیزی جایش را میگیرد؟
Anthropic تاریخ ۳۰ نوامبر ۲۰۲۶ را برای بازنشستگی claude-sonnet-4-5-20250929 روی پلتفرمهای خودش اعلام کرده و claude-sonnet-5-5 را بهعنوان جایگزین پیشنهاد میدهد. اگر Claude را از طریق Amazon Bedrock یا Google Cloud با مدیریت Google استفاده میکنید، جدول مدلهای همان پلتفرم را ببینید، چون برنامهٔ خودشان را دارند.
آیا GPT-4o و GPT-4.1 از API شرکت OpenAI حذف میشوند؟
بله. OpenAI در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ به توسعهدهندگان اعلام کرد که gpt-4o، gpt-4o-mini، gpt-4.1 و gpt-4.1-mini در ۱۴ ژانویهٔ ۲۰۲۷ حذف میشوند و gpt-6-luna جایگزین پیشنهادی است. نسخههای fine-tune این مدلها هم در همان تاریخ خاموش میشوند.
آیا ۱۷ نوامبر واقعاً مدلهای صوتی Gemini را خاموش میکند؟
ممکن است، ولی نه لزوماً در همان روز. Google تاریخهای صفحهٔ deprecation خود را زودترین تاریخ ممکن خاموشی میداند و میگوید تاریخ دقیق با اطلاع قبلی اعلام میشود. برای مدلهای preview بخش TTS و live طوری برنامه بریزید که انگار ۱۷ نوامبر قطعی است.
چرا یکپارچهسازی Claude ما بعد از بهروزرسانی SDK خطای 400 میدهد؟
نسخهٔ اصلی جدید SDK ممکن است درخواستهای شما را به نسخهٔ 2026-10-21 از API ببرد، که در آن فرستادن temperature، top_p یا top_k حتی با مقدار پیشفرض خطای 400 میدهد. این پارامترها را حذف کنید، یا تا تستکردن تغییر، درخواست را روی نسخهٔ 2023-06-01 نگه دارید.
منابع
- Anthropic: Model deprecations
- Anthropic: Migrating to API version 2026-10-21
- OpenAI: Deprecations
- Google AI for Developers: Gemini deprecations
همهٔ تاریخها و نام مدلها در ۱ نوامبر ۲۰۲۶ با صفحههای ارائهدهندگان تطبیق داده شدهاند. ارائهدهندگان ممکن است برنامهها را تغییر دهند و حرف آخر را صفحههای خودشان میزنند.


