اگر در کشورهای حاشیهٔ خلیج فارس سازهٔ فولادی می‌سازید و بخشی از محصولتان به اتحادیهٔ اروپا می‌رسد، این سپتامبر از آنچه به نظر می‌آید مهم‌تر است. پارلمان اروپا دربارهٔ گسترش سازوکار تنظیم کربن در مرز (CBAM) به ۱۸۰ تا ۴۵۷ محصول دیگرِ پرفولاد و پرآلومینیوم رأی می‌دهد، بسته به این‌که کدام فهرست تصویب شود. و ۱۲ ماه بعد، ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۷، واردکنندگان اروپایی اولین اظهارنامهٔ سالانهٔ CBAM را ثبت می‌کنند که پرداخت واقعی دارد.
بیشتر تحلیل‌های منطقه دربارهٔ CBAM به ذوب آلومینیوم و کارخانه‌های فولاد می‌پردازند، چون حجم اصلی آن‌جاست. تحلیل Coral صادرات کالاهای مشمول CBAM از امارات را حدود ۲٫۷ میلیارد دلار در ۲۰۲۳ برآورد می‌کند و سهم آلومینیوم را در امارات، عمان و عربستان ۶۸ تا ۷۵ درصد. سازنده‌های سازه کمتر دیده می‌شوند، در حالی که یکی از کدهای کالایی که همین حالا مشمول CBAM است دقیقاً همان چیزی است که یک کارگاه ساخت بار می‌زند.
سازهٔ ساخته‌شده از همین حالا مشمول است
کد CN 7308 سازه‌ها و اجزای سازه از آهن یا فولاد را پوشش می‌دهد: قطعات پل، دکل‌ها و برج‌های مشبک، خرپای سقف، ستون‌ها، و ورق و میلگرد و نبشی و پروفیل و لوله‌ای که برای استفاده در سازه آماده شده است. این کد در پیوست یک مقررات CBAM به شمارهٔ (EU) 2023/956 کنار محصولات فصل ۷۲ آمده است، و راهنماهای کدهای فصل ۷۳ یادآوری می‌کنند که در مونتاژهای سازه‌ای، انتشار فولاد بالادستی با قواعد موازنهٔ جرم محاسبه می‌شود؛ پیچیدگی از همین‌جا شروع می‌شود.
پس برای سازندهٔ سازهٔ فولادی این مسئلهٔ ۲۰۲۸ نیست. دورهٔ گزارش‌دهی گذار از اکتبر ۲۰۲۳ تا پایان ۲۰۲۵ بود. از ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶ دورهٔ قطعی شروع شده و واردکنندهٔ اروپایی محصولات 7308 شما برای هر تنی که امسال وارد می‌کند، تعهد خرید گواهی جمع می‌کند.
در دوازده ماه گذشته چه تغییر کرد
- بستهٔ ساده‌سازی. مقررات (EU) 2025/2083 معافیت قدیمیِ هر محموله را با یک آستانهٔ سالانهٔ ۵۰ تنی برای هر واردکننده جایگزین کرد، واردکنندهٔ بالاتر از آن را ملزم به داشتن مجوز «اظهارکنندهٔ مجاز CBAM» کرد و موعد اولین اظهارنامهٔ سالانه و تحویل گواهی‌ها را برای واردات ۲۰۲۶ به ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۷ برد.
- مبلغ امسال کم است، بعد کم نمی‌ماند. چون حدود ۹۷٫۵ درصد تخصیص رایگان اتحادیهٔ اروپا در ۲۰۲۶ هنوز برقرار است، طبق محاسبهٔ Coral فقط حدود ۲٫۵ درصد هزینهٔ ناخالص کربن روی واردات ۲۰۲۶ قابل پرداخت است. همان تحلیل می‌گوید اضافه‌جریمهٔ مقادیر پیش‌فرض از ۲۰۲۸ به ۳۰ درصد می‌رسد و تخصیص رایگان تا ۲۰۳۴ به صفر می‌رسد.
- گسترش به محصولات پایین‌دستی. کمیسیون اروپا ۱۷ دسامبر ۲۰۲۵ پیشنهاد کرد ۱۸۰ محصول پایین‌دستی با میانگین ۷۹ درصد فولاد یا آلومینیوم از ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۸ اضافه شوند. شورا ۱۲ ژوئن ۲۰۲۶ فهرست را به حدود ۲۰۰ کالا رساند و کمیتهٔ محیط زیست پارلمان ۹ ژوئیه به فهرستی با ۴۵۷ محصول رأی داد، طبق سرویس پژوهشی پارلمان اروپا. مذاکرهٔ سه‌جانبه بعد از رأی صحن شروع می‌شود.
برای محصولات پایین‌دستیِ جدید، متن کمیسیون صریح است: فقط انتشار نهفته در پیش‌سازهای فولاد و آلومینیوم حساب می‌شود، نه انتشار فرایند پایین‌دستی یا مونتاژ. مثال خودشان در خودرو است: CBAM به ورق فولادی داخل آن تعلق می‌گیرد، نه به پرس‌کاری‌اش. در کالاهای آهن و فولاد به‌طور کلی فقط انتشار مستقیم حساب می‌شود و انتشار غیرمستقیم برق مربوط به سیمان و کود است.
چرا مشکل داده روی دوش سازنده می‌افتد
این قواعد را از دید کارگاه ساخت بخوانید و به نتیجهٔ ناخوشایندی می‌رسید. جوش و برش و رنگ کارگاه شما تقریباً در محاسبه دیده نمی‌شود. بیشتر کربن نهفته در یک خرپا، کربن ورق و پروفیلی است که خریده‌اید. یعنی عددی که مشتری اروپایی از شما لازم دارد عمدتاً عددی است که از کارخانه‌های تأمین‌کنندهٔ شما می‌آید، به محمولهٔ درست نسبت داده شده.
واردکننده همیشه می‌تواند به مقادیر پیش‌فرض برگردد. مشکل این است که پیش‌فرض‌ها عمداً بالا تعیین شده‌اند و اضافه‌جریمه‌شان هر سال بیشتر می‌شود. واردکننده‌ای که از شما دادهٔ واقعی و راستی‌آزمایی‌شده در سطح تأسیسات بگیرد کمتر می‌پردازد. آن‌که نتواند، ممکن است سراغ سازنده‌ای برود که می‌تواند، یا مابه‌التفاوت را روی قیمت شما بیندازد.
برای دادن مقادیر واقعی باید برای هر محموله به چهار سؤال جواب بدهید:
- فولاد این مونتاژها را کدام کارخانه‌ها و کدام تأسیسات تولید کرده‌اند؟
- از هر کدام چند تن؟
- برای ساخت تناژ ارسالی چقدر فولاد مصرف شد، نه فقط چقدر ارسال شد؟ ته‌برش و ضایعات هم جزو جرم پیش‌ساز است.
- آیا هر کارخانه برای آن محصول عدد انتشار دارد و آیا راستی‌آزمایی شده است؟
سؤال چهارم بین شما و کارخانه است. سه سؤال اول مال خود شماست و همه سؤال ردیابی‌اند: همان سؤال‌هایی که ممیز کیفیت موقع قرنطینهٔ یک ذوب می‌پرسد، و همان‌هایی که پشت گذرنامهٔ دیجیتال محصول اتحادیهٔ اروپا برای فولاد ساختمانی هست.
رشته کجا از دست می‌رود
در بیشتر کارگاه‌هایی که دیده‌ایم، گواهی کارخانه موقع ورود فولاد بایگانی می‌شود و شمارهٔ ذوب روی شاخه نوشته می‌شود. بعد شاخه بریده می‌شود. شش قطعه از یک شاخه در چهار مونتاژ و دو محموله پخش می‌شوند، ته‌برش بدون علامت به قفسه برمی‌گردد و سه هفته بعد کسی آن را در پروژهٔ دیگری مصرف می‌کند.
از این‌جا به بعد هیچ‌کس نمی‌تواند بگوید در یک محمولهٔ مشخص چند تن از کدام کارخانه آمده است. می‌شود از روی سفارش‌های خرید برای کل پروژه تخمین زد، ولی نمی‌شود از آن تخمین جلوی راستی‌آزما دفاع کرد، و در هر پروژه‌ای که از موجودی مخلوط برداشت می‌کند، یعنی بیشتر پروژه‌ها، تخمین فرو می‌ریزد. نسخهٔ فراخوان این مشکل را در مطلب ردیابی و ریسک فراخوان نوشته‌ایم. CBAM همان شکاف است، با قیمتی برای هر تن.
قبل از اظهارنامهٔ ۲۰۲۷ چه چیزهایی باید سر جایش باشد
- شمارهٔ ذوب را از برش عبور دهید. هر قطعهٔ بریده ذوب شاخه یا ورق مادرش را به ارث می‌برد، و هر ته‌برشی هم که نگه می‌دارید. اگر امروز این کار روی کاغذ انجام می‌شود، اولین باری که کارگاه شلوغ شود از دست می‌رود.
- وزن را موقع بارگیری برای هر مونتاژ ثبت کنید. سابقهٔ محموله‌ای که مونتاژها، وزنشان و ذوب‌های داخلشان را دارد اجازه می‌دهد تناژ را به تفکیک کارخانه جمع بزنید، بی‌آن‌که چیزی را دوباره وزن کنید.
- بازده را دنبال کنید. نسبت فولاد مصرفی به فولاد ارسالی را برای هر پروژه نگه دارید. جرم پیش‌ساز واردکننده به آن بستگی دارد و ارزان‌ترین راه برای فهمیدن این است که ته‌برش‌ها کجا گم می‌شوند.
- از همین حالا از کارخانه‌ها بپرسید. ببینید کدامشان می‌توانند انتشار مخصوص تأسیسات را برای محصولاتی که از آن‌ها می‌خرید بدهند و در چه قالبی. بعضی کارخانه‌های منطقه در این کار جلوترند؛ بعضی یک گزارش پایداری می‌فرستند و امیدوارند کافی باشد.
- با هر مشتری اروپایی دربارهٔ تحویل داده توافق کنید. چه کسی ارتباط انتشار را آماده می‌کند، با چه قالبی و تا کی. ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۷ موعد واردکننده است؛ داده‌های شما را ماه‌ها زودتر می‌خواهد.
فیدار کجا به کار می‌آید و کجا نه
فیدار برای کارگاه‌های سازهٔ فولادی ساخته شده و زنجیره‌ای که نگه می‌دارد این است: شمارهٔ ذوب، گواهی کارخانه، متریال، قطعه. قطعهٔ بریده ذوبش را به ارث می‌برد. ته‌برش‌های بلندتر از حد تعیین‌شده با همان ذوب به‌عنوان موجودی قابل استفاده می‌مانند، و مرحلهٔ جانمایی برش برای هر شاخه‌ای که برنامه‌ریزی می‌کند بازده را ثبت می‌کند. محموله‌ها وزن بار را در لحظهٔ بارگیری ثبت می‌کنند و هر مونتاژ همچنان به قطعه‌ها و ذوب‌هایشان وصل است. درآوردن تناژ به تفکیک کارخانه برای یک محموله، یک پرس‌وجو روی سوابقی است که از قبل دارید، نه یک جمع‌آوری دادهٔ تازه.
کارهایی که فیدار نمی‌کند: انتشار نهفته را محاسبه نمی‌کند، ضریب انتشار کارخانه‌های شما را نگه نمی‌دارد و چیزی در سامانهٔ ثبت CBAM اتحادیهٔ اروپا ثبت نمی‌کند. این‌ها کار کارخانه، واردکننده و مشاوری است که برای اظهارنامه دارند. سهم ما این است که جواب «چند تن از کدام منبع» وجود داشته باشد و زیر بررسی دوام بیاورد.
اگر هنوز دارید مشخص می‌کنید MES در کارگاه ساخت باید چه چیزهایی را پوشش دهد، از MES چیست و در ساخت سازهٔ فولادی چه می‌کند شروع کنید. مقررات این پاییز در مذاکرات سه‌جانبه جلو می‌رود؛ داده‌ای که برای واردات ۲۰۲۶ لازم است همین حالا در کارگاه شما تولید می‌شود، چه ثبتش کنید چه نکنید. اگر در امارات هستید، همین رکوردها در ارزیابی یک‌روزهٔ ITTI برنامهٔ Factory Forward هم به کار می‌آید؛ آنچه کارگاه سازه فلزی در آن ارزیابی باید نشان دهد را جداگانه نوشته‌ایم.
